مقاله نیتروژن ( قسمت چهارم )

نیتروژن را میتوان تحت فشار از حالت گاز به مایع تبدیل نمود . دمای تقریبی برای مایع شدن آن منفی 200 درجه می باشد . خوشبختانه برای اینکه بتوانیم هوا یا گازهای دیگر را مایع کنیم راه ساده ای وجود دارد و آن کاهش فشار است . نیتروژن مایع یک ماده بشدت سرمازاست و در دمای محیط سریعا میجوشد و تبخیر می شود . از آن برای انتقال اندام ها یا بافت ها از مکانی به مکان دیگر جهت پیوند اعضاء و غیره استفاده می شود . صدای جلز و ولز جوشیدن آن در دمای محیط شنیدنی و دیدنیست .

یکی دیگر از ترکیباتی که ارتباط مستقیم با نیتروژن دارد سیانور است . سیانور بشدت سمی بوده و در اثر بلع ، سریعا مرکز تنفس را از کار می اندازد و فرد در اثر خفگی می میرد . چون این ماده سفید رنگ و کاملا مشابه نمک خوراکیست مشکلاتی را در کارگاه های نقره سازی که از این ماده در فرآیند ساخت و پرداخت و آبکاری نقره استفاده می نمایند وجود دارد .

تا اینجا بطور خیلی مختصر در مورد نیتروژن که عنصر اصلی عامل نیترات میباشد صحبت کردیم . حال بهتر است به علل سرطان زا بودن آن در مواد خوراکی مانند سوسیس و کالباس و فرآورده های اینچنینی بپردازیم .

نیترات ها و نیتریت ها از آن جهت به برخی فرآورده ها اضافه می شوند چون خواص ضد میکروبی دارند و مدت زمان ماندگاری فرآورده های غذایی را افزایش می دهند . فکر میکنید چرا یک قوطی رب کنسرو شده تا دو سال تاریخ مصرف دارد در حالیکه پس از باز شدن بمرور کپک می زند . در کارخانه های رب سازی هیچ حشره و جونده و سوسکی به این محصول نزدیک نمی شود . رنگ صورتی محصولاتی مانند سوسیس وکالباس نیز بدلیل استفاده از همین مواد است . نیترات ها و نیترت های موجود در مواد غذایی ،  بعلت ناپایداری مولکولی ، هنگام طبخ به مواد خطرناکتر دیگری تبدیل می شوند که نهایتا خطر ابتلا به سرطان ، مخصوصا سرطان روده بزرگ را برای انسان بهمراه خواهند داشت .

مقاله نیتروژن ( قسمت سوم )

اما یکی از موارد مصرف نیتروژن بصورت ترکیب با عناصر دیگر ، در کودهای شیمیاییست . کودها انواع مختلف دارند که یکی از پر کاربرد ترین آنها نیترات آمونیم است . قبل از هر چیز باید بگویم که هر وقت در هر ترکیب شیمیایی پسوند  "ات" را دیدید مانند اگزالات ، فسفات ، سولفات و یا مثلا نیترات ، بدین معنا است که آن ترکیب دارای عنصر اکسیژن می باشد . مورد دیگر اینکه کلیه نیترات ها بسادگی در آب حل می شوند پس کودهای شیمیایی نیترات آمونیم پس از ریخته شدن در پای گیاهان در مزارع ، هنگام آبیاری حل شده و به مصرف گیاه می رسد . همین عامل نیترات است که ممکن است بواسطه جذب بیش از حد مجاز منجر به رسوخ و ماندگاری در گیاه شده و هنگام مصرف و تغذیه ، انسان را دچار مشکل نماید .

عوامل هم ریشه مانند نیترو ، نیتره ، نیترات و ..... همگی دارای عنصر نیتروژن هستند . عنصر نیتروژن در پیوندهای ترکیبی با مواد دیگر ، ناپایدار بوده و بهمین علت آن را در زمره اولین گزینه و پر کاربردترین ماده در مصارف نظامی قرار داده است . زیرا اکثر مواد دارای نیتروژن ، بسرعت تجزیه شده و موجبات انفجار را فراهم می آورند . یکی از ابتدایی ترین و قویترین آنها ترکیب همین کود شیمیایی نیترات آمونیم با گازوئیل است . این ترکیب فیزیکی با نام صنعتی "آنفو" در عملیات آتشباری معادن کاربرد فراوان دارد . عمدا لفظ "فیزیکی" را بکار بردم زیرا گازوئیل با کود شیمیایی ترکیب نمی شود ولی حساسیت آن را برای تخلیه انرژی در انفجار بالا می برد .

از موارد پر کاربرد دیگر نیتروژن در علم پزشکی و داروسازی است . حتما قرص های زیر زبانی نیتروگلیسرین را دیده یا شنیده اید . این قرص ها که در پوششی ژله ای قرار دارند حاوی ماده نیتروگلیسرین می باشند و از یک قانون مهم عوامل نیتره پیروی میکنند و آن اینکه عامل نیتره به محض تماس با پوست انسان ، مانند یک هزارپا ، خیلی سریع وارد بدن و عروق خونی شده  و باعث گشاد شدن این بافت از بدن می شود . با گشاد شدن سریع رگها ، فشار خون کاهش می یابد . برای همین این قرص ها برای مبتلایان به فشار خون بالا ، حیاتی بوده و باید همیشه در دسترس شان باشد . البته برای کاهش سریع فشار خون راه دیگری هم وجود دارد و آن زدن یک سر سوزن بدون سرنگ داخل رگ است . در این حالت باید اجازه دهیم مقداری از خون فرد مبتلا به فشار خون از بدنش خارج شود .

مقاله نیتروژن ( قسمت دوم )

نیتروژن در حالت عادی بصورت گاز است و عدد اتمی آن همان عدد مقدس هفت می باشد . این ماده در سرتاسر زمین یافت می شود و حدود 80 در صد هوایی را که تنفس میکنیم تشکیل می دهد . این گاز خنثی است ولی گر چه در بدن ما بصورت گاز اثری ندارد اما در تنفس ما نقش مهمی دارد . زیرا باعث می شود که اکسیژن خالص به بدن ما نرسد . در اصل یکنوع پر کننده است مثل همین داروهایی که بصورت قرص مصرف میکنیم . مواد تشکیل دهنده اساسی و مورد نیاز در یک عدد قرص معمولا چیزی کمتر از یک در صد حجم آن را شامل می شود و بقیه قرص را مواد پر کننده تشکیل می دهند که نقش دارویی ندارد . برای همین وقتی قرار است نصف یک قرص را مصرف کنیم معلوم نیست که دقیقا این کار به صلاح باشد زیرا ماده اصلی در قرص بصورت یکنواخت توزیع نشده است و این کار میتواند محاسبات را بهم بریزد .

اما گفتیم در هوایی که تنفس می کنیم نیتروژن جز پر کنندگی نقش دیگری ندارد چون خنثی و بی اثر است . در اصل نیتروژن کمک می کند که ما زیاد اکسیژن تنفس نکنیم . چرا ؟ چون می سوزیم . از بدو تولد که پا بدنیا می گذاریم با هر نفسی که می کشیم با ورود اکسیژن به بدن ما سلول های بدن ما آرام آرام می سوزند . منتها چون سرعت فعل و انفعالات در سلول های بدن ما بیش از سرعت سوختنمان است فرآیند رشد صورت میگیرد . اما این اتفاق همیشگی نیست و در زمانی که با کاهش تحرکات سلولی روبرو میویم متوجه می شویم که داریم کم کم پیر می شویم .

نیتروژن بصورت گاز یا در حالت ترکیب با عناصر دیگر کاربرهای متنوعی را در زندگی ما دارد . از باد لاستیک ماشین ها و هواپیماها گرفته تا میکروسکوپ های الکترونی موجود در آزمایشگاه های متالورژی همگی به نوعی از خصوصیات این عنصر بهره مند می شوند .

در باد لاستیک ها که امروزه فراگیرشده است از نیتروژن بجای هوا استفاده می گردد . هر جا هوا باشد رطوبت هم هست حتی اگر مقدارش ناچیز باشد و از آنجا که هوا یکی از عوامل فرسایش محسوب می شود پس در پوسیدگی لاستیک ها نقش دارد و نیتروژن بعلت خنثی بودنش مانع فرسودگی لاستیک های خودرو می گردد . دیگر اینکه هر جا هوا باشد احتمال احتراق هم وجود دارد . پس لاستیک هایی که از هوا پر میشوند آسیب پذیر تر هستند . اما لاستیک هایی که از نیتروژن باد شده اند مانند چرخ های هواپیماها ، دچار حریق از داخل نمی گردند یا در صورت بروز آتش سوزی ، منفجر نمیشوند .

مقاله نیتروژن ( قسمت اول )

چندی پیش مطلبی در خصوص وجود ماده نیترات در سیب زمینی های درشت بعنوان یکی از عوامل ایجاد سرطان ، در گروه قرار داده شد . لذا مناسب دیدم بعلت اهمیت موضوع و نقش آن در سلامت انسان ،  یادداشت علمی امروز و یکی دو روز آینده ، به آن اختصاص داده شود .

داستان ما از سال 1370 شروع می  گردد . در آن سال یکی از دانشجویان ارشد شیمی در آزمایشگاه شیمی آنالیز ( تر و دستگاهی ) نزد ما به کارورزی مشغول  بود . او  از بچه های عزیز جنوب کشور و عرب زبان بود و قرار بود بعنوان پایان نامه اش بر روی میزان عوامل نیتره در سوسیس و کالباس تحقیقاتی را انجام دهد .  البته  شایسته بود کار بر روی این موضوع توسط یک دانشجوی کارشناس ارشد صنایع غذایی صورت می پذیرفت اما از آنجا که معمولا فارغ التحصیلان رشته های فنی ، قبل از ورود به بازار کار تجربه عملی زیادی ندارند لذا انتخاب یک موضوع تخصصی تر برای پایان نامه هایشان اتفاقی نادر قلمداد می شود .  پس خیلی عجیب نخواهد بود اگر بگوییم برخی مواقع موضوعات اینچنینی در رشته های هم گروه خود دنبال نمی شوند . البته در این خصوص دستاوردهای ایشان بررسی و بعنوان پایان نامه ارشد ایشان پذیرفته شد . اما نکته جالب این بود که ما در جریان لحظه به لحظه آزمایشات وی قرار داشتیم و در اکثر موارد کمک های مختلفی را هم به ایشان می رساندیم . او فردی چاق و اصطلاحا تپل بود و هر وقت با سگرمه های در هم کشیده اش روبرو می شدیم می فهمیدیم که میزان عوامل نیتره در نمونه های مورد آزمایش بسیار بالا بوده است .

گروه کوچک ما بعد از دریافت نتایج آزمایشات ایشان استفاده فراورده های سوسیس و کالباس را از سبد غذایی زندگی خود حذف نمود . هر چند که تناول آن با لذت فروان همراه می باشد .

اما عوامل نیتره چه هستند و چگونه میتوانند برای بدن مضر باشند موضوعی است که تلاش خواهیم کرد به زبانی بسیار ساده به تشریح آن بپردازیم . برای این کار بهتر است به عنصر مهمی که در عوامل نیتره وجود داردکه از اسم آن نیز نشات گرفته است صحبت نماییم . از ، نیتروژن .