مقاله جهان بینی - بخش اول باورهاي ذهني قسمت هشتم (پایانی)

در پایان نتیجه میگیریم که باورهای ذهنی در اذهان یکایک انسان ها وجود دارند و علاوه بر اینکه بسیار قدرتمند می باشند ، معمولا با تعصب نیز همراه می باشند . یک فرد محقق باید باورهای ذهنی خود را به رویارویی با ناشناخته های جدید ببرد و از آنچه در طول مسیر ممکن است ببیند نهراسد .

وی بایستی با پشتکار بر زمان غلبه نماید و وقت مناسبی را برای به اتمام رساندن طول مسیر در نظر بگیرد . هر گونه اهمال کاری ، مسیرتحقیق را شامل مرور زمان خواهد کرد . او در این میان باید حتما به سلاح انصاف نیز مجهز باشد تا برای کشف حقیقت به بیراهه نرود . دستاوردهایی که درشناخت حقیقت ، نصیب محقق خواهد شد سرتا سر زندگی وی را تحت الشعاع قرار خواهد داد و باورهای ذهنی او را نسبت به جهان هستی کامل و جهان بینی او را ممکن است بیش از پیش دگرگون نماید .

حال به این موضوع می پردازیم که چگونه باید باورهای راستینی را برای خود فراهم آوریم . البته شاید این اشکال گرفته شود که مگر قرار است خودمان برای خودمان باورها را بسازیم ؟ پاسخ مثبت است زیرا همانگونه که قبلا عنوان شد باورهای ذهنی یا از طریق نتیجه گیری های عقل پدید می آیند و یا به مرور زمان از طریق تجربه ساخته و پرداخته میشوند . از آنجا که تجربه کردن هر امری منوط به گذر زمان می باشد وقت گیر بوده و برای هر موضوعی نمیتوان از آن استفاده کرد . از طرفی ممکن است باورهای ذهنی تجربی فقط در مقطعی از مکان یا زمان صحت داشته باشند و بسته به شرایط مختلف تغییری در نتایج آنها پیدا شود . بنابر این کُلیّت نخواهند داشت و جامع نخواهند بود . ظاهرا تا اینجا مشخص شده که بهترین نوع باور ذهنی همان باوری است که در اثر درک عقلی ایجاد شده است . راه رسیدن به باورهای ذهنی درست و راستین فقط یک چیز است " تحقیق " .

حال باید اولین قدم را برداشت .

مقاله جهان بینی - بخش اول باورهاي ذهني قسمت هفتم

باورهای ذهنی گاهی مانند بختک بر روی انسان می افتند و حتی ممکن است تا آخر عمر در لانه مغز بیتوته کرده و از آنجا خارج نشوند . اینگونه باورها آنقدر در زوایای پنهان ذهن یک فرد باقی میماند که به تعصب تبدیل می شوند . نمونه های زیادی از این مورد در جامعه انسانی یافت می شود . الگوهای رفتاری این افراد ، خشک و عموما پرخاشگر میباشد . یک دیدگاه متعصابه ، توانایی رویارویی با حقیقت را نخواهد داشت . یک فرد متعصب هر چه را که ببیند به زعم خود و فراخور باورهای ذهنی اش تعبیر خواهد کرد . همراهی و همکلامی با چنین افرادی بسیار سخت است . یک فرد متعصب ممکن است با چنین رویه ای پایه های عاطفی اعضای خانواده خویش را هم از هم بگسلد . پس کسی که متعصب است هرگز حقیقت را در نمی یابد و هرگونه تحقیق و تفحص وی پیرامون موضوعات جهان بینی ، به سر منزله مقصود نخواهد رسید .

تعصب یکی از بیماری های مزمن قرن ماست . یک محقق مطمئن است که همواره تمام باورهایش صحت نخواهند داشت و مرتب نیاز به ویرایش و غبار روبی دارند . گویی باورهای ذهنی یک محقق پیوسته دچار زنگار می شوند .

باورهای ذهنی برای اصلاح شدن ( چون ممکن است پایه های غلطی داشته باشند ) یا تقویت شدن ( زیرا ممکن است اصالت داشته باشند ولی دارای رشد چشمگیری نبوده باشند ) به ابزار و ادوات دیگری هم نیاز دارند . یکی از مهمترین آنها وجود انصاف در فرد محقق است . حتما خواهیم پذیرفت که این مقوله نیز جایگاه ویژه ای را در تحقیقات یک محقق داشته و نقش خیلی مهمی را بازی خواهد کرد .

فردی که منصف باشد در راستای کسب علم و کشف حثیقت بدور از تعصب و نگاه مغرضانه سعی بر نگرشی عمومی بر قضایا دارد و هیچگاه توجه خود را از ابتدا به موضوع خاصی معطوف نمی نماید . چنین فردی با دریافت حقیقت هرگز به عناد با آن برنمی خیزد و اگر باور جدید با تمام اعتقادات قبلی اش ضدیت داشت ، آشفته نمی گردد .

انصاف از بزرگترین سجایای اخلاقی بشر است . وجود هیئت منصفه در دستگاه های قضایی که همواره ازبین امین ترین مردم انتخاب می شوند موید همین نکته است . یعنی حتی بشر برای به محکمه کشاندن هم نوعان خود نیاز به آرایی منصف دارد تا بدور از هرگونه شک و شبهه قضاوت را داوری نمایند .

مقاله جهان بینی -  بخش اول باورهاي ذهني قسمت ششم

حتما شنیده اید که در روانشناسی می‌گویند اگر به بچه ای صفتی را زیاد القا نمایید او خود را همانگونه خواهد پنداشت . وقتی در ارتباط با یک کودک مرتب به ناتوانی‌اش اشاره می‌کنیم . اوکم کم خود را ناتوان می‌بیند . زیرا باور ذهنی او در این راستا ایجاد و رشد پیدا کرده است . بر عکس این هم امکان دارد . در همین راستا دیده ایم که تشویق کودکان چقدر به ایجاد اعتماد به نفس‌شان کمک کرده و از آنها فردی مقتدر ساخته است . زیباترین مثال تاریخی در این مورد نامه معروفی است که مادر ادیسون آن را در حالی که اشک می‌ریخت برای پسرش خواند .تمام اینها مربوط به کاشتن بذر باورذهنی در کودک می‌شود . ظاهرا باید خیلی مراقب باشیم تا بذرهایی که می‌کاریم از نوع مرغوب و اصلاح شده‌ی آن باشد . زیرا بدین‌صورت می‌توان از ایجاد باورهای ذهنی غلط یا مخرب جلوگیری کرد . باورهای ذهنی عمدتا دو راه برای تثبیت خود دارند یا عقل با استناد و استنتاج خود ، آن ها را می‌آفریند  و یا در طی مراحل زندگی با تجربه  خلق شده اند . برای هر دو مورد می‌توان مثال های بارزی زد . برای استنتاج های عقلی می‌توان به قوانین حاکم بر فیزیک اشاره کرد هنگامی که یک سیب از درخت در کنار نیوتن به زمین افتاد او با نتیجه گیری عقلی نیروی جاذبه زمین را کشف و به یک باور ذهنی تبدیل نمود . کلیه دستاوردهای آزمایشگاه های فیزیک , شیمی , برق ,مهندسی عمران . سازه های فولادی و امثالهم نمونه ای از باورهای ذهنی تجربی هستند .

تا اینجا متوجه شدیم که باورهای ذهنی چقدر قدرت و عظمت دارند . اینکه با ناملایمات اجتماعی روبرو می‌شویم و گاهی اوقات ، بزه بیداد می‌کند ریشه در همین اعتقادات دارد . یک سارق ( نه بطور عام ولی آمار موید این نکته است ) بر این باور است که جامعه ، یا دولت یا حکومت ، حق او را زایل کرده و لذا در صدد احقاق حق خود از جامعه‌اش بر می آید . باور ذهنی وی  ، او را فردی طلبکار ، ساخته و پرداخته است .

مقاله جهان بینی -  بخش اول باورهاي ذهني قسمت پنجم

گر چه برخی از باورهایی که در سنین خردسالی شکل می‌گیرند تا مدت های مدید ماندگار می‌باشند اما عمده این باورها در دوران رشد دچار تغییر شده و به سمت بهینه شدن پیش می‌روند . افزایش سن و مطالعات اولیه آکادمیک , اعم از آموزش دوران پیش از مدرسه , مدرسه و بالاتر به همراه ارتباطات اجتماعی در این مقطع به شکل گیری‌های اولیه باورهای ذهنی کمک می‌کند . مخالفت های فرزند در سنین خردسالی با پدر و مادر خود ، گویای اینست که او باورهای ذهنی متفاوتی را در سر می‌پروراند . در اینجا خوب است این نکته را یاد آور شویم که بحث ما بر سر درست یا نادرست بودن این باورها نیست . بلکه چیزی که میخواهیم به آن بپردازیم اینست که در هر صورت این باورها وجود دارند و اصول اعتقادی فرد را در هر زمینه ای فراهم می‌نمایند .

باورهای ذهنی جزو مسلمات زندگی هر فرد است . یکی باور دارد که با سعی و تلاش متکی به خود می‌تواند در زندگی پیشرفتی رو به جلو داشته باشد و در باور ذهنی فرد دیگر خودکشی بهترین گزینه برای رویارویی با مشکلات است . با این مثال بسادگی مشاهده می‌کنیم که باورهای ذهنی تا چه اندازه می‌توانند سازنده یا مخرب باشند . پس لزوم شناخت منابع تشکیل دهنده آن بیش از پیش احساس میشود . همه ما در اطرافیان خود کسانی را داریم که برای ما بسیار مهم و حایز اهمیتند . شاید در پاره ای موارد بنابر قرابت خویشاوندی یا خانوادگی این موضوع اهمیت بیشتری پیدا کند . مانند ارتباط مادر با فرزند . در چنین مواردی اختلافات در باورهای ذهنی چیزهای دیگری را تحت الشعاع خود قرار می‌دهد . بنوعی که با زاویه گرفتن این دو طرز باور با هم اساس آرامش که لازمه کانون خانوادگی است مختل شده و بحث  " آسیب های اجتماعی " رخ خواهد داد که بعدا به آن هم خواهیم پرداخت .

 تا اینجا تلاش شد به اختصار با هویت باورهای ذهنی آشنا شویم . اینکه آنها موجودند و مانند حکمرانانی قدرتمند بر سرزمین فکر و بدن ما حکومت می‌کنند . آنها نه تنها ما را می‌خندانند یا می‌گریانند بلکه زندگی و همه چیز ما را در دست خود گرفته اند و ما را به جایی که خود بخواهند می‌برند . آنها می‌توانند به ما نیرو ببخشند یا از ما انرژی بگیرند . آنها می‌توانند از ما افرادی متفاوت بسازند . این همه تفرق آرا و اندیشه در جامعه انسانی ساخته و پرداخته همین باورهای ذهنیست .بنابر این بطور قطع و یقین می‌توان با صراحت عنوان کرد که این باورهای ذهنی هستند که ما را می‌سازند .

مقاله جهان بینی -  بخش اول باورهاي ذهني قسمت چهارم

باورهای ذهنی با یک کُلیّت سر و کار دارند . شاید برخی از بازتاب های آن توسط عموم مردم در زندگی روزمره یک فرد دیده نشود . همینطور  برخی از باورهای ذهنی می‌توانند برای مدت های مدید  مکتوم باقی بمانند . یعنی وجود دارند ولی دیده نمی شوند . یا حتی وجود دارند ولی به صورت دیگری که شرایط محیطی یا  اقلیمی اقتضا می‌کند نمایش داده شوند . مثال بارز و مشابه چنین فرضیه ای    "تقیه   " در اسلام است . یعنی وانمود کردن و به نمایش گذاشتن رویه ای برای  پنهان ساختن باور ذهنی . این مثال به خوبی روشن می سازد که منظور از باورهای ذهنی ریشه در اعتقادات بنیادین فرد داشته و سمت و سوی جهان بینی او را مشخص می سازد هر چند که بازتاب عملی آن در رفتارهای روزمره او دیده نشود .

پس باورهای ذهنی بنیادی ترین اعتقادات یک فرد محسوب می شود . حتی اگر در پاره ای از رفتارها بر خلاف نظریه خود عمل نماید . یعنی با علم و اعتقاد به ریشه دار بودن باورها ، بنابر وجود امیال درونی گهگاهی ممکن است نسبت به آن تخطی صورت بگیرد ولی باور ذهنی همچنان پابرجا و استوار در جایگاه خود قرار دارد و هیچگونه خدشه ای به آن وارد نمی شود . مثال بارزآن "گناه  " به معنای خاص کلمه یا به عبارتی عذاب وجدان است . یعنی رفتاری که برخلاف باورهای ذهنی صورت گرفته ولی قداست باور ذهنی همچنان به عنوان یک مرجع در ذهن فرد وجود دارد .

مبحث مهمی که اساس کار ما را تشکیل می‌دهد اینست که این باورهای ذهنی از کجا می آیند و چگونه شکل می گیرند . بسته به متنوع بودن و شاید بتوان گفت نامحدود بودن این باورها به نظر می‌رسد منبع مشترکی برای شکل گیری آن ها در ذهن افراد بطور جامع وجود ندارد . یعنی نمی‌توان نظام واحدی را برای آن تصور کرد . هر فرد از ابتدای شروع زندگی اش بر روی این کره خاکی و از زمانی که خود درون را بشناسد به ساختن این باورها کمک می‌کند . ارتباط رفتاری از دوران کودکی با همنوعان که به شکل گیری باورهای اولیه  می انجامد ، زیستن در جامعه و محیط فرهنگی یک ملیت ، تماشا و پرداختن به عملکرد بزرگترها توسط کوچکترها و دیگر مسائلی از این قبیل همه و همه به ایجاد و رشد و شکل گیری  باورهای ذهنی کمک می‌کنند .

مقاله جهان بینی -  بخش اول باورهاي ذهني قسمت سوم

دسترسي مردم آسيا به علوم غريبه از دير باز در تاريخ جهان آمده است . حركات ناباورانه جوكي هاي هندي يا راهبان چشم بادامي همواره جالب توجه و سوال برانگيز بوده است . مقالات و گزارشات بيشماري در خصوص اين قبيل رفتارها ثبت شده است . مشابه اين عقايد در قبائل سرخپوستي در آمريكاي لاتين و نژادهاي ديگر نيز فراوان به چشم مي خورد . شايد بتوان به زبان ساده تر اينگونه گفت كه هر ملت براي خود ،  شيوه اي خاص از عقائد ديني را در زندگي دنبال مي كند . عقائدي كه اگر جوابگوي نيازهاي مادي و معنوي آنان نمي گرديد مطمئنا خيلي سريع به فراموشي سپرده مي شد . اما تداوم مستمر اين باورهاي ذهني حتي در اين عصر كه بشر به پيشرفتهاي شاياني از نظر علم و تكنولوژي رسيده است نيز همچنان وجود دارد و تاكنون شاهد نبوده ايم كه ملتي از اصول عقائد و آداب و سنن خويش بطور كامل دست بكشد .

اين مهم نشان ميدهد که چگونه باورهای ذهنی در بطن فرهنگ و اذهان يک جامعه رسوخ ميکند به نحوی که مطالعات و يافته های جديد علمی و مذهبی نميتواند  کمکی چنداني به رشد و پيشرفت جامعه داشته باشد . برای همين از بعد باورهای ذهنی ، پس از گذشت قرن ها ، بشر هنوز مانند دوران پارينه سنگی البته از نوع مدرن زندگي ميکند .

منظور اینست که با وجود پیشرفت هایی که بشر در چند قرن اخیر بدست آورده است فقط برخی رفتارها و آداب اجتماعی او تغییر کرده و هیچگونه دخل و تصرفی در باورهای ذهنی او حاصل نشده است . آداب و رسوم اجتماعی انسان  کلیه رفتارهایی است که آدمی در برابر همنوعان خود دارد . اینکه چگونه با آنان به داد و ستد بپردازد . چگونه به تامین مایحتاج خود مشغول شود و یا پیروی از قوانین شهروندی که همه و همه برای کم دردسر‌تر زندگی کردن انسان در یک مجموعه و کُلُنی وضع شده اند . اما باورهای ذهنی چیزی به مراتب اصولی تر از اینهاست و در مرتبه بالاتری قرار می گیرد . مبحث باورهای ذهنی ،  انسان را با اصول بنیادین عقیده اش می سنجد . اینکه در صورت کُرنش و پذیرفتن خدایی برای خود ، سر تعظیم در برابر چه کسی فرود آورد و آن را بپرستد . اینکه به چه چیزی توسل کند تا مسائل و مشکلات دنیوی او را حل کند  و یا نوع جهان بینی ای که برای دنیای فعلی و پس از مرگ خود در ذهن می‌پروراند .

مقاله جهان بینی - بخش اول باورهاي ذهني قسمت دوم

ما اكنون در جهاني زندگي مي كنيم كه تفرق آراء زيادي در انديشه هاي مردم وجود دارد . چند سال پيش كتابي را  با عنوان اسلام و جاهليت مطالعه كردم كه بدون شك كمك شاياني به آموزش و تفسير برخي از اديان ناشناخته کرده است  . نويسنده كتاب كه از علما برجسته بودند سلسله مباحثي را نيز در پايگاه اسلام شناسی خويش بصورت هفتگي در صبح هاي روز جمعه برگزار ميكردند . از آنجا كه ايشان به چندين زبان اروپايي تسلط كامل داشتند شمار زيادي از حاضرين در كلاسهاي  ايشان را مهمانان خارجي تشكيل مي دادند . من همواره شاهد حضور افراد زيادي از كشورهاي مختلف در آنجا بودم . مباحث ارائه شده توسط ايشان در جلساتي آزاد برگذار ميگرديد و ممانعتي جهت حضور اقشار مختلف مردم وجود نداشت . تحقيقات ايشان در خصوص شناخت اديان الهي و مكاتب فلسفي ساخت بشري بقدري كامل و منسجم مي باشد كه روشن كننده بسياري از نقاط انحراف و احيانا كجروي هاي ناشي از عقايد موهوم برخي ملل است . اما جالب اينجاست كه وجود اعتقاد و باورهاي ذهني خرافي در اقوامي مانند ملل شرق آسيا از جمله چين و ژاپن كه گاهی اوقات آداب و رسوم آنان مورد تعجب ديگران مي باشد توانسته است در بسياري اوقات راه گشاي موانع و مصائب موجود در زندگيشان گردد و در موضوع یا موضوعاتی نجات بخش و برطرف کننده ی غم و اندوه شان باشد .

اگر نگاهي گذرا به پيدايش بودا و فلسفه او بنمائيم با شگفتيهاي بيشماري مواجه خواهيم شد كه بسادگي قابل پذيرش نخواهد بود . با اينحال فلسفه بودا توانسته است بر عقائد و اذهان ميليونها نفر در دنيا سايه بيفكند . پرستش جانوران يا وجود توتم در كشورهايي مانند هندوستان كه به كشور هفتادو دو ملت مشهور ميباشد خود نشانگر خط مشي و مسير زندگي مردم آن سرزمين است . مردمي كه جمعيت شان رويهم رفته از جمعيت مجموع بسياري از كشورهاي اروپايي بيشتر مي باشد .

مقاله جهان بینی - بخش اول باورهاي ذهني قسمت اول

اگر بخواهیم در مورد تحقیق بر روی یک موضوع زمان بر و حساس مانند جهان بینی صحبت کنیم میتوان به اختصار از مطالعه کتب پیامبران الهی و دیگر ادیان و مسالک ، مخصوصا آموزه های دینی ممالک آسیای شرقی که خیلی متنوع هستند و پیروان بیشماری دارند شروع کرد و آن را  تا مطالعه کتاب های فلسفی قدیم و معاصر ادامه داد . اما می خواهیم قبل از آن به موضوع دیگری با نام باور های ذهنی بپردازیم . اگر مبحث باورهای ذهنی را خوب درک کنیم برداشتن قدم بعدی یعنی اینکه از کجا و چگونه مطالعات لازم را شروع نماییم آسانتر خواهد شد .

باورهای ذهنی از این جهت مهم هستند که خطوط فکری ما را مشخص مینمایند . اینکه ما به چه چیزی اعتقادداریم ، به چه چیزهایی رغبت نشان میدهیم و به چه کارهایی علاقه داریم همگی  نشان دهنده دیدگاه و نوع جهان بینی ای است که برای خود بصورت خودآگاه یا ناخود آگاه پذیرفته ایم و میتواند در هر زمینه ای از ابعاد زندگی مان نمود داشته باشد . بطور مثال اگر ما سعی میکنیم قبل از خروج از منزل برای حضور در جامعه ، خود را به نحوی متفاوت از آن چه در منزل هستیم ، بیاراییم  ،  یک باور ذهنی تلقی می شود و موید این نکته است که ما پذیرفته ایم چنین رفتاری را قبل از خروج از منزل داشته باشیم . اگر خروج از منزل در شب و برای گذاشتن زباله ها در جایگاه مخصوص آن باشد ممکن است دیگر به آراستگی خود توجه نکنیم . این نیز یک باور ذهنی دیگر است که با توجه به هدف مان ، رفتاری متفاوت به خود گرفته است .

باورهای ذهنی در همین حد و فقط منوط به چند رفتار شخصی یا درون اجتماعی نیستند بلکه در تمام زندگی ما رسوخ کرده اند . هر رفتاری که ازما سر میزند نمایانگر نوع باورهای ذهنی ما میباشد . مثال ملموس تر نوع پوشش های ظاهری افراد جامعه میتواند باشد . این تنوع رنگ و مدل و برخورداری یا عدم برخورداری از حجاب و هزاران طرح و مدل نشان دهنده تفرق باورهای ذهنی است . این دسته از باورهای ذهنی را بنام سلیقه می شناسیم . سلایق از سنخ همان باورهای ذهنی هستند و همانطوریکه میدانیم در همه افراد یکسان نیستند .

خب این مقدمه به این علت عنوان شد تا این موضوع را بیان کنیم که هر کس که میخواهد پا در مسیر تحقیق و تغحص بگذارد در اصل دارد به رویارویی با باورهای ذهنی خود میرود . یعنی باید بپذیرد که ممکن است به چیزی غیر از آنکه تا کنون اعتقاد داشته است برسد . از آنجا که این موضوع با ریسک تغییر همراه است معمولا توام با وحشت است . لذا می بینیم که کمتر کسی راضی می شود که خود را به زحمت بیاندازد و معمولا با باورهایی که در طول رشد بصورت اکتسابی تحصیل کرده است مسیر زندگی خود را پیش می برد . زندگی ی  یکنواخت همراه با چالش های متوالی ، دستاورد عدم پذیرش ریسک تغییردر باورهای ذهنی است .